20 december 2018, Paul van der Sneppen (redactie)

Energie moet op de bon

De enige eerlijke oplossing voor de energiecrisis is al bijna 80 jaar oud

“Warm huis wordt molensteen”, kopte deze week de Telegraaf. De natie ontwaakt uit de weldadige sluimer van 70 jaar naoorlogse vrede en welvaart. We lijken af te stevenen op een existentiële crisis. De krant van wakker Nederland legt de vinger op de zere plek. Klimaatverandering leidt tot ingrijpende herverdeling van de welvaart en ‘de kleine man’ betaalt de rekening, zo duidt de krant. Maar waarom eigenlijk? Want eigenlijk ligt de oplossing voor het verdelingsvraagstuk heel erg voor de hand. Energie moet op de bon.

Energiecrisis wordt voelbaar

Energiecrisis wordt voelbaar

In Haagse achterkamertjes onderhandelen stakeholdergroepen, sommigen zonder enige substantiële achterban in de samenleving, over hoe de schaars wordende energievoorraden straks worden verdeeld. Ondertussen trekken in Rotterdam ‘bezorgde burgers’ in gele hesjes door de straten. Het leven wordt ze te duur. Het lijkt de opmaat naar een grote crisis waarin ‘het hoi polloi’ optrekt tegen de elites die ze langzaam op een zijspoor heeft gerangeerd en ze nu berooft van hun primaire levensbehoeften. De geschiedenis leert dat dit soort existentiële gevechten zelden geweldloos blijven. De democratie kraakt in haar voegen.

Energievoorziening

Energievoorziening is één van de fundamenten van onze samenleving. Olie is de motor van onze economieën en de kiem van onze welvaart. Onze moderne democratieën drijven niet op verlicht gedachtegoed, maar op olie. Wie het waagt de oliekraan dicht te draaien, vraagt om problemen. Niet alleen in Frankrijk zijn brandstofprijzen aanleiding tot straatrellen en het wankelen van een staatshoofd. Ook in Brazilië is de verkiezing van de ultrarechtse presidentskandidaat Jaïr Bolsonaro voorafgegaan door landelijke stakingen tegen de verhoging van brandstofprijzen.

Volgens econoom en Harvard Business Review columnist Umair Haque is de geest allang uit de fles. De beschaving zoals we die kennen is niet meer te redden. Wat in het verschiet ligt, is volgens Haque niets minder dan een bittere klassenstrijd waarin de elite het gepeupel laat omkomen in tsunami’s, orkanen en ander klimaatgeweld. Democratie is volgens Haque al enige tijd plaats aan het maken voor het recht van de sterkste.

Milieudefensie

Aan de Haagse klimaattafels worden ondertussen ingewikkelde oplossingen voor het verdelingsvraagstuk besproken. Zo viel mijn oog op het plan van Milieudefensie. De vereniging met een schamele 68.500 leden heeft mogen aanschuiven bij het klimaatberaad. Daar mag ze plannen lanceren die mede bepalen wie van de 17 miljoen Nederlanders straks met warme voeten de winter doorkomen en wie niet.

Milieudefensie zegt de lasten van klimaatverandering eerlijk te willen verdelen. Maar wie vervolgens hun plan onder de loep neemt, begrijpt al gauw dat de vereniging veel geld bij de burger wil weghalen om het vervolgens door te sluizen naar ‘groene ondernemingen’.  Om de ware aard van dat voornemen te verhullen, krijgen huishoudens een deel van het geld weer terug middels een zogenaamde ‘dividendregeling’.

Klimaatdividend

Dat zogenaamde ‘klimaatdividend’ is een povere sigaar uit eigen doos die bovendien geheel of deels besteed moet worden aan verduurzaming van de woning of andere besparende maatregelen. U raadt het al. Ook dat geld moet weer terechtkomen bij ‘groene ondernemingen’. Dat zijn uiteraard dezelfde ‘groene’ ondernemers die ook al aan de mem hangen van de verschillende subsidiepotten die Milieudefensie in het leven wil roepen.

Nu heb ik niets tegen ‘groene ondernemingen’. Ik hoop en verwacht dat ze allemaal gaan floreren. Mijn bezwaar geldt vooral het ondoorzichtige woud aan subsidieregelingen dat Milieudefensie in het leven wil roepen. Niemand heeft straks nog zicht op het rendement van die investeringen. Je kunt bovendien op je vingers natellen dat er straks weer gele hesjes door de straten trekken. Ditmaal op te protesteren tegen het zoveelste windmolenpark dat ‘groene ondernemingen’ met hun geld in hun achtertuin willen bouwen.

Rantsoenering

Wat mij nog het meest verbaast, is dat, in het licht van deze bestaanscrisis, nog niemand van de grote denkers aan de klimaattafels op het idee is gekomen om energie te simpelweg rantsoeneren. Dat idee komt niet van mij. Het is al bijna 80 jaar oud en in 1996 al een keer door de Britse Ecology Party uit de mottenballen gehaald. Groot-Brittannië paste rantsoenering al op grote schaal toe in de tweede Wereldoorlog. Het systeem loodste de door een Duitse zeeblokkade geplaagde Britten door de oorlog. Het idee om energie opnieuw ‘op de bon’ te doen, wordt toegeschreven aan de in 2010 overleden econoom en ecologist David Fleming.

Rantsoenering is het enige echt eerlijke systeem om de lasten van klimaatverandering te verdelen. Fleming pleitte voor de zogenaamde Tradable Energy Quota’s (TEQ’s) ofwel verhandelbare energiequota’s. TEQ’s geven burgers en bedrijven het recht om energie in te kopen. Energie die niet wordt verbruikt, kan worden doorverkocht aan gebruikers die tekort komen.

Innovatie

Het systeem prikkelt huishoudens en bedrijven om energiezuinig te leven en te produceren. Wie overhoudt, bespaart niet alleen, maar verdient ook aan de verkoop van de resterende quota-units. De rantsoenering stimuleert bedrijven om te innoveren en processen te verduurzamen, zonder dat daar subsidieregelingen aan te pas komen die de creativiteit van de ondernemers inperken of de samenleving opzadelen met inefficiënte technologie of politiek gemotiveerde maatregelen.

Maar het allergrootste voordeel van rantsoenering is wel dat het systeem garandeert dat we de klimaatdoelstellingen ook werkelijk halen. De beschikbare energievoorraad wordt namelijk afgestemd op de onderliggende klimaatdoelstelling. Het is vrij eenvoudig en nauwkeurig te becijferen hoeveel energie er jaarlijks beschikbaar is als de CO2-uitstoot met 49 procent moet worden gereduceerd in 2030. Daar moeten we het met z’n allen mee doen.

Lees ook:

WBTV: ‘Energie op de bon’

WBTV: ‘Britten willen stroom op de bon’

Fleming Policy Center: ‘TEQ’s at a glance’

Milieudefensie: ‘Klimaatdividend voor Eerlijk Omschakelen’