15 juli 2011, Paul van der Sneppen (redactie)

Scheve beeldvorming

-opinie-

Er is een enorme druk op journalisten om scheefgegroeide beeldvorming over ontwikkelingslanden in stand te houden. De BBC heeft vorige maand excuses aangeboden aan de Britse kledinggigant Primark voor een documentaire over vermeende misstanden bij kledingproductie in India. De documentaire zou aantonen dat Primark daar haar eigen ethiek inzake arbeidsomstandigheden zou schenden, maar de beelden die dat moeten aantonen zouden in scene zijn gezet.

Een schokkend verhaal. Niet omdat het een nieuw verschijnsel is, maar vooral omdat ditmaal de BBC betrokken is bij het schandaal. De hier beschreven journalistieke praktijken komen op grote schaal voor. Vaak ligt het feit dat non-gouvernementele organisaties (NGO’s) optreden als financier en opdrachtgever van journalistieke producties daaraan ten grondslag. Die hebben nu eenmaal andere belangen voorop staan dan transparantie. Maatschappelijke organisaties willen beelden van misstanden in de wereld juist vaak uitvergroten. Dat dient een doel. Dat weet ik. Maar het heeft weinig met journalistiek te maken.

Vinger aan de pols

Daar toont de BBC zich altijd heel bewust van. De fouten van filmmaker Dan Mc Dougall zijn misschien best verklaarbaar en, in ieder geval, menselijk. Wat tragisch is, is dat de BBC hier geen vinger aan de pols heeft gehad. De BBC heeft een geweldige reputatie hoog te houden waar het gaat om journalistieke betrouwbaarheid. En dat nemen ze buitengewoon serieus. Dat gaat soms zo ver dat medewerkers moeten kiezen tussen werken voor de BBC of hun bijbaantje bij een maatschappelijke organisatie.

Dat overkwam bijvoorbeeld BBC coryfee George Alagiah toen hij een documentaire ging maken over wereldwijde voedselproblematiek. De documentaire was aanleiding voor de BBC om Alagiah’s werk voor een Britse fairtrade koepel ter discussie te stellen. Dat leidde tot publieke verontwaardiging, maar de BBC hield de rug recht en Alagiah moest zijn functie bij de fairtrade organisatie eraan geven. Zuur voor Alagiah, maar het wekt vertrouwen in de BBC, vind ik.

‘rotte industrie’

Of filmmaker Dan Mc Dougall veel met maatschappelijke organisaties in bed ligt, weet ik niet. Maar hij heeft wel met deze documentaire willen bijdragen aan een beeld van de kledingindustrie dat in die sector graag in stand wordt gehouden. Deze week sprak ik nog met de voorman van een organisatie die bedrijven op duurzaamheid toetst. Hij sprak mij aan op het feit dat Wereldburgers.tv nogal kritisch lijkt te kijken naar ‘groene keurmerken’ en wat ze pretenderen. Hij vindt dat we daarmee de ‘focus’ verkeerd leggen. Immers, de industrie is ‘rot’ en daarom zijn ‘groene’ keurmerken noodzaak. Journalisten moeten daarom meer de focus leggen op misstanden in de industrie, is zijn redenatie, niet op de controle. Het beeld dat de man schetst van een ‘rotte industrie’ deed me meteen denken aan Mc Dougall. Het was waarschijnlijk een eenzijdig ingekleurd beeld van de kledingindustrie dat de journalist tot zijn misstappen heeft aangezet.

Als een gelauwerd journalist als Dan Mc Dougall al zo de fout in kan gaan dan moet de BBC zeker vrezen voor nog meer lijken in de kast. Zo viel mijn oog op de Britse filmproducent Rockhopper. Het filmbedrijf raakte betrokken bij de financiële malversaties van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SNV. Rockhopper, één van de hofleveranciers van de BBC, maakt veel documentaires in opdracht van NGO’s en de BBC schroomt niet om die uit te zenden. Dat gebeurde bijvoorbeeld ook met de documentaire die door de SNV werd gefinancierd.

Mooie documentaires vaak. Maar de BBC begeeft zich daarmee wel op glad ijs. De Britse omroeporganisatie heeft, wat mij betreft, dan ook alle reden om ook daar een vinger aan de pols te houden want anders liggen er nog meer uitglijers als ‘de Primark affaire’ op de loer.

Zie ook:

BBC News: BBC must apologise over documentary