Een indruk van ontwikkelingssamenwerking
-gastblogger-
In de rij voor rijst...
Er zijn talloze mensen die precies weten waar hun gemeenschap behoefte aan heeft. Of het nu water, onderwijs of een dokter is. Ze leven in hutjes van bamboe of klei, met soms een bank of een bed. Jarenlang hebben ze ervaren hoe het is om uren te lopen naar een waterbron, niet te kunnen lezen of te hopen dat die hoofdpijn vanzelf weer over gaat. En toch vinden wij nog steeds manieren om niet te luisteren naar deze mensen, om jarenlange miljoenenprojecten op te zetten waar geen behoefte aan is.
Ontwikkelingsorganisaties zitten vast aan relaties met donoren, grote budgetten en jarenlange strategische plannen. De unieke omstandigheden van dorpen en hun inwoners worden genegeerd, het gaat om grote getallen. Mensen worden nog net uitgenodigd voor een brainstorm sessie of een kick-off bijeenkomst en daarna vergeten. Ze krijgen uitnodigingen voor trainingen die ze niet willen, maar hebben geen mogelijkheid om iets in te brengen tijdens evaluaties. Geen inspraak bij de planning of besteding van het budget. Compleet overstemd door de organisatie die bang is voor gezichtsverlies naar de donor.
Maar het gaat verder dan de grote organisaties. Lokale leiders maken beslissingen voor hun dorp gebaseerd op relaties met lokale ontwikkelingsorganisaties, bang om toekomstige projecten mis te lopen. Mensen worden gedwongen om deel te nemen aan projecten, niet omdat ze het zelf willen maar omdat het ze wordt opgedragen. En maar denken dat een leider in Bangladesh wel zijn gemeenschap vertegenwoordigt. Hoe tevreden zijn wij over het algemeen met onze politici?
Huis in Sajek
Iets meer flexibiliteit in doelstellingen en plannen, respect voor de mensen waar je mee werkt, betrokkenheid van de bevolking in het projectteam. Er zijn zo veel simpele oplossingen die de situatie in ieder geval iets beter maken. Iets dichter bij de mooie woorden van inspraak, betrokkenheid, verantwoordelijkheid en empowerment brengen. Maar niemand die iets doet. Er worden grote plannen gemaakt door de VN, de EU of de US en iedereen gaat weer op z’n knieeen voor de miljoenen. Miljoenen die ook besteed hadden kunnen worden aan iets waar de gemeenschap wel om gevraagd heeft…
Gijs Herpers werkt in Khagrachari, Bangladesh via ontwikkelingsorganisatie VSO. Hij ondersteunt een lokale organisatie bij beleidszaken en projectmanagement. Daarnaast ondersteunt hij zes lokale jongerenorganisaties bij het ontplooien van eigen initiatieven. Gijs blogt op persoonlijke titel. (red.)
Loading ...
Klopt inderdaad. Ontwikkelingsorganisaties willen vooral zoveel mogelijk projecten doen en niet zo goed mogelijk helpen. Maar geldt dat ook niet voor de organisatie waar jij zelf voor werkt?
Gijs,
Ik ga je blij maken. De aanpak om WEL te luisteren naar wat mensen lokaal nodig hebben bestaat.
Het is namelijk geen kwestie van gewoon luisteren, maar van grootschalig luisteren. Op dusdanige manier dat de schaalgrootte waarmee je luistert past bij de programmavorming.
Je kunt namelijk niet zomaar luisteren naar 10.000 of meer meningen, je zult al die input moeten duiden en dat duiden werd altijd gedaan door “de experts”. En die hebben het dus meestal fout :-(.
De methodiek waar ik het over heb heet SenseMaking en daarmee laat je ook het duiden over aan de lokaal betrokkenen. Dat is niet alleen veel goedkoper dan bestaande methodieken, het is een revolutie want daarmee haal je de bias (voorkeuren, meningen, verborgen agenda;s) van de hulpverleners uit de discussie en poot je het perspectief van de lokale bevolking in één klap op tafel bij de hulpverleners en hun achterliggende stakeholders.
Hoe het procesmatig en wetenschappelijk allemaal werkt ga en kan ik hier in kort bestek niet uitleggen. Laat ik er het volgende over zeggen: bijna niemand weet hoe een MRI machine werkt in een ziekenhuis, maar iedereen snapt dat je er 3-dimensionaal mee door een patiënt kan kijken. Dat is ook zo met SenseMaking, uitleggen hoe het precies werkt gaat wat ver, maar iedereen kan begrijpen dat je ermee naar de wereld kan kijken vanuit de collectieve maar tevens zeer diverse perspectieven van de burgerbevolking ter plekke.
Eén organisatie die hiermee al aan de slag is is Global Giving uit de VS. Zij hebben vorig jaar onderzoek gedaan naar de impact van ontwikkelingssamenwerking door 2500+ lokale bewoners hun verhaal te laten vertellen en te duiden. De resultaten waren “hoogst interessant”. Als er belangstelling is zijn daarover natuurlijk best meer details te delen :-)
Harold, er zijn nog wel meer resultaten in het onderzoek die zeer opmerkelijk zijn. De houding van de bevolking ten opzichte van de projecten (in bijna alle gevallen) is onverschillig. Waarschijnlijk omdat ze geen inspraak hebben in wat er gebeurt. Een grootschalig onderzoek doet de verschillen te niet tussen de dorpen.
Ik woon in de hoofdstad van het district, vergelijkbaar met onze provincies. Het randgebied om de ‘stad’ heen heeft toegang tot water, een uur op de motor verder is dit al een probleem. In Sajek, een meer afgelegen gebied is er een groot verschil tussen het aan de weg wonen (toegang tot de markt) of op meer dan een uur lopen. Er is een verschil tussen het wonen in een gebied waar er onrust is tussen verschillende bevolkingsgroepen of een dorp waar het relatief kalm is.
Al deze kleine verschillen hebben een grote impact om waar mensen om vragen. Als ik hier projecten op wil zetten waar donoren in geïnteresseerd zijn dan praat je over tientallen dorpen. Dorpen met een eigen wens die genegeerd wordt. Dus hoewel Sensemaking misschien zou kunnen helpen, pakt het volgens mij maar een deel van het probleem aan.
Henk, natuurlijk. Maar ik geloof ook dat niets doen helemaal geen optie is. Zoals ik ook in mijn eigen blog geschreven heb (http://paramiyo.wordpress.com/2011/05/30/impressions-of-development/), ik ben blij dat ik af en toe de verandering kan brengen die ik graag zie. Daarnaast helpt het dat ik hier als vrijwilliger zit, ik kan af en toe net wat harder met een vuist op tafel slaan.
Henk, dan heb ik nog meer goed nieuws voor je want met SenseMaking kun je naast grootschalig ook heel precies en (technische term) fijnkorrelig luisteren. Zo “vang” je zowel de grote bewegingen (als het interesseert ons niet) als de nuances tussen de behoeften van de dorpen (of de wegbewoners, of de onrustgebieden, etc).
Een ander aspect is dat je continue kunt luisteren en dus in staat ben om ontwikkelingen te “zien” die ontstaan tijdens, dankzij of juist ondanks het project. Zo kun je positieve en negatieve impact van een project (of een van buiten komende ontwikkeling) “meten”. Dat “meten” kan trouwens ook door de betrokkenen van het project zelf. Idealiter hoeft dat NIET door de ontwikkelingswerkers te gebeuren, maar je kunt dat ook overlaten aan de “lokalen”. Zelfbestuur en zelforganisatie in OSD. Zou dat niet gaat zijn?
Je lijkt een beetje skeptisch en dat begrijp ik gezien je ervaringen, maar dit is echt een revolutie-in-the-making. Er zit namelijk naast 20 jaar wetenschap ook 20 jaar praktijkervaring achter in omgaan diversiteit en de complexiteit van de werkelijkheid. Sterker nog, daar is het hele concept op gebaseerd.
Het is natuurlijk niet voor niets dat er zoveel belangstelling is uit de ontwikkelingssamenwerkingshoek en vanuit de sociaal ondernemershoek. Helaas zijn daar nog niet zoveel openbare voorbeelden van, maar er zijn zeker voorbeelden.
Harold, ik lees uw wervende teksten (ook op http://top-innosense.nl/).
Ik vraag me werkelijk af wat uw bijdrage hier meer is dan reclame voor uzelf. Uiteindelijk herhaalt u met uw insteek exact wat Gijs aankaart “Er zijn talloze mensen die precies weten waar hun gemeenschap behoefte aan heeft. ( )”.
Waarom blijft een bepaald groepje gutmenschen tot op de huidige dag volhouden dat de Nederlandse belastingbetaler genoeg geld heeft om alle maatschappelijke, sociale en financiële problemen van de rest van deze wereld op te lossen?
Wie is dat buiten mij nog meer opgevallen?
Graag aansluiten in rijen van 27.
Mieka,
Ik probeer uit te leggen dat de problemen waar Gijs op wijst oplosbaar zijn. Als dat als reclame wordt opgevat dan spijt me dat. Ik was gewoon aan het informeren.
Dat ik daarvan moet leven is ook waar, maar niet op de manier die u denkt te lezen. Ik weet namelijk niet precies waar een gemeenschap behoefte aan heeft, dat weet alleen die gemeenschap zelf. Wat ik wel weet is dat ik een manier heb gevonden om die gemeenschap ook als geheel aan het woord te laten over wat ze nodig hebben en daarvoor maak ik “reclame”.
SenseMaking als methode is namelijk nog in slechts zeer beperkte kring bekend en als het een belletje doet rinkelen denk men vaak aan de vorm die populair is gemaakt door Weick. De vorm waar ik het over heb heet voluit Narrative SenseMaking en is ontwikkeld door Dave Snowden en het Cognitive Edge Netwerk waar ik toe behoor.
Overigens denk ik dat dhr. Storm hierboven een punt heeft. De vraag is hoe groot het draagvlak is voor ontwikkelingssamenwerking zolang “het veld” er niet in slaagt om z’n toegevoegde waarde aan te tonen richting de begunstigden EN de gulle gevers. Vandaag sprak ik toevallig? met de hoogste ambtenaar in dit land die hierop toezicht houdt voor het parlement en één ding is helder: de grote spelers werken nog vrij ouderwets als het gaat om monitoring en impact meting en de kleine + particuliere spelers missen vaak de professionaliteit om de tekortkomingen te zien die hun goede bedoelingen in de weg zitten.
Ook daarvoor biedt SenseMaking ingangen, maar die opmerking zal wel als reclame worden opgevat vrees ik :-)
Met vriendelijke groet,
Meneer Storm, de Nederlandse belastingbetaler heeft geen geld om alle problemen op te lossen maar zeker genoeg om iets te kunnen betekenen. Alles stopzetten is geen optie, het anders aanpakken in mijn ogen wel. Wie in Nederland gaat vijftien dagen in een maand werken om daarna als ‘salaris’ twee dagen met een zak van 40 kilo rijst & 10 euro naar huis te lopen? Dat is een halve middag op het terras in de zomer…
Harold, ik ben sceptisch. De mensen waar ik mee werk hebben niet de beschikking over computers en internet. Meestal is er geen geld om te bellen en sommige dorpen zijn uren lopen van de weg af waar we met een auto kunnen komen. Wat is de toegevoegde waarde van een zware analyse (& bijkomende kosten) als er toch iemand heen moet om elke keer de vraag te stellen: “Wat wil je?”.
In mijn ogen is het enige dat werkt het coachen van mensen om zelf de weg te vinden naar de overheid. Zelf te vragen om wat ze nodig hebben en daarbij support te bieden. Een van mijn jeugdclubs wil graag een clubhuis en heeft daarover contact met het ‘provinciebestuur’, ik ga mee om te lobby’en. Want met een buitenlander erbij krijgen ze net wat meer aandacht en is de kans weer wat groter, stijgt het zelfvertrouwen en de volgende keer gaat het misschien op eigen kracht. Maar na elk initiatief moet je terug voor dezelfde vraag…
@Gijs
Waarom is stoppen geen optie? Kun je me dat uitleggen?….
De vergelijking die je maakt klopt bovendien niet. Tien euro vertaald naar lokale koopkracht is niet te vergelijken met wat een tientje hier in Nederland waard is.
Bovendien zou het misschien veel beter zijn als Nederlanders zelf eens wat minder gingen consumeren i.p.v. anderen in verre landen en vreemde culturen te ontwikkelen en zo aan te zetten tot meer consumptie. Wat is er mis aan de leefwijze van mensen in ontwikkelingslanden? Werken voor je brood. Zouden we daar geen voorbeeld aan moeten nemen?
Als we de wereld willen redden. dan moeten we onszelf hier in het rijke westen misschien maar eens gaan ontwikkelen naar een meer duurzame leefstijl waarbij we inderdaad weer gaan werken voor ons dagelijkse brood.
Alle ongelijkheid in de wereld komt voort uit de consumptie van het westen. We houden mensen in verre landen arm zodat we grondstoffen weg kunnen halen. Zoals ik het zie, ben jij in Verweggistan aan het dweilen terwijl in je thuisland de kraan openstaat. Kom terug en draai die kraan dicht.
Gijs, jij lijkt ervan uit te gaan dat er iemand naar toe moet om vragen te stellen en dat is niet zo want alles werk via internet, mobieltjes, ipods, laptops, etc. Dat die nog niet overal zijn klopt, maar voor het overgrote deel zijn die er wel.
Mijn stelling is dat als we nu eens begonnen op plekken waar we het wel goed de vragen en ervaringen van de locale bevolking kunnen meenemen en we leren daarvan, dan is het misschien veel minder nodig om het in de achteraf dorpen nog een keer te doen omdat je gewoon weet (of sneller herkent) wat er speelt.
Mij hoef je niet te geloven hoor. Dat snap ik best. Maar kijk anders even naar het project zelf.
http://www.cognitive-edge.com/blogs/news/2010/05/globalgiving_using_sensemaker.php
Harold, ik heb het onderzoek opgezocht na je eerste reactie. Jij promoot precies wat alle grote donoren nu doen: werken in de gebieden waar we goed kunnen monitoren. Niet in de gebieden waar de nood het hoogst is. Daar zijn de kosten te hoog voor en dan is het te lastig om elke euro te verantwoorden. Niet precies wat ik in gedachte heb bij ontwikkeling.
En ja, we zullen naar de mensen toe moeten. Niet alleen is de beschikbaarheid van een netwerk een probleem: mensen kunnen niet lezen en ze spreken een lokale taal & niet de nationale taal van Bangladesh (in totaal 13 verschillende talen). Gebruik van een ipad? Of een laptop voor mensen die nog niet eens weten hoe een muis werkt? Mooi in theorie. Ik heb workshops gedaan met studerende kids hier en een 2 * 2 matrix is al erg ingewikkeld, laat staan de driehoeken in het onderzoek dat jij aanhaalt.
Ik zeg niet dat het nergens een oplossing is, het zou zeker goed werken hier in de hoofdstad van het district. En zelfs in omliggende dorpen. Maar de gebieden waar het echt nodig is, daar zal toch echt iemand heen moeten. Om de vertaling te doen, om extra uitleg te geven en te begeleiden bij het invullen.
Henk, je haalt een discussie aan die ik de laatste tijd vaker gevoerd heb. Er is veel werk te doen in Nederland. Maar er zijn ook veel mensen die daar in Nederland voor willen werken. Veranderingen daar bereik je niet in een dag en dat wil zeggen dat er hier ook ondersteuning nodig is. En de mensen die voor 100 euro per maand hier willen komen helpen, die liggen niet voor het oprapen. Helaas, want het is een geweldige ervaring.
In het zuidwesten van Bangladesh gaat het zoutgehalte van het water omhoog, de huidige soorten rijst, garnalen overleven daar niet meer in. Daar is een aanpassing nodig. Hier leven mensen van dag tot dag, een slechte oogst en je hebt een serieuze hongersnood. Meisjes hebben hier nog steeds niet dezelfde kansen als jongens. De overheid heeft weinig verantwoording af te leggen en kan af en toe doen en laten wat ze wil. Allemaal zaken waar een beetje hulp echt geen kwaad kan, onafhankelijk van wat er in Nederland moet gebeuren.
Persoonlijk vind ik het hypocriet dat mensen zeggen dat ze geen geld hebben om weg te geven terwijl er in de voetbalkantine voor 30 euro per avond wordt weggedronken. Dat is hier eten voor een hele maand. Geen klein bedrag. Juist het feit dat je er hier veel meer mee kunt doen maakt die vergelijking wel waardevol. Je geeft als persoon geen miljoenen. Je geeft een klein beetje, een klein beetje van je eigen luxe om ervoor te zorgen dat andere mensen kunnen eten.
Ik ben het helemaal met je eens dat we een voorbeeld kunnen nemen aan de mensen hier. Niet alleen aan het werk dat ze doen maar ook hoe de gemeenschap voor elkaar zorgt, hoe vreemden hier worden opgenomen en hoe mensen met heel weinig toch gelukkig kunnen zijn.
Gijs,
In gebieden waar de nood het hoogst is moet je m.i. noodhulp verlenen en dan moet je helemaal niet willen meten maar doen. Via evaluatie achteraf kun je dan je crisishulpplan bijstellen.
In alle andere gebieden is het zeker mogelijk om vanuit het perspectief van de bevolking de ontwikkelingssamenwerking vorm te geven, dus op dat punt denk ik er kennelijk anders over.
Ik ben benieuwd hoe anderen hier naar kijken.
Dit is een interessante discussie. Ik vind dat Henk een goed punt heeft. Het weggeven van geld voor ontwikkelingssamenwerking vind ik pervers. Ik weet dat het vaak met goede bedoelingen gebeurt, maar wij rijke Westerlingen gooien eerst een fragmentatiebom op ontwikkelingslanden en dan delen we een pleister uit. Wat het pervers maakt, is dat we vervolgens gewoon doorgaan met het gooien van spreekwoordelijke bommen.
Het is inderdaad veel logischer om ons eigen gedrag zo aan te passen dat mensen in ontwikkelingslanden de kans krijgen hun problemen zelf op te gaan lossen op een wijze die ook past bij hun cultuur. Op die manier kunnen sociale en maatschappelijke structuren die zich over een periode van millennia hebben gevormd ook in stand blijven en zich verder in hun eigen tempo en onder hun eigen voorwaarden kunnen blijven ontwikkelen. Onze interventies verstoren dat alleen maar en hebben vaak een desastreus effect op die culturen.
Dat jij voor de ervaring naar Bangladesh gaat, begrijp ik best en dat mag van mij. Maar maak het niet belangrijker dan het is, het is ‘gewoon’ een persoonlijke ervaring van een blanke die zich even onderdompelt in een avontuur. Alsof je naar de kermis gaat eigenlijk. Niks mis mee. Een goede ervaring voor jouw persoonlijke ontwikkeling, maar maak er geen sociaal of politiek statement van want dat is het niet waard. Dat is, wat mij betreft, een volstrekt misplaatst statement.
Sterker nog, het is mijn persoonlijke overtuiging dat ontwikkelingswerk meer schade doet dan goed. Ik weet niet eens waar te beginnen als ik de schadelijke effecten moet gaan benoemen, dus kies ik er maar eentje uit en dat is de beeldvorming die het achterlaat bij mensen in ontwikkelingslanden.
Kun jij je zelfs maar bij benadering voorstellen wat het met jouw eigenwaarde en jouw wereldbeeld doet als je steeds maar steenrijke westerlingen over de vloer krijgt -of het nou goedbedoelende toeristen zijn of ‘ontwikkelingswerkers’- die willen ‘helpen’? Ik weet dat in Azië en in Afrika dat zozeer vreet aan de eigenwaarde van lokale bevolking dat er gevaarlijke anti-westerse sentimenten door zijn ontstaan, racistisch populisme zouden we het in Nederland noemen. Dat heeft, volgens mij, ook flink bijgedragen aan de opkomst van radicalisme in de Islam.
Bovendien betrap ik ook jou Gijs op etnocentrisme. Je wil zo graag luisteren naar de mensen om je heen. Maar ik hoor je ook spreken over gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Als je echt zou willen luisteren dan zou je je ook open moeten stellen voor het idee dat gelijke rechten voor man en vrouw een typisch Westers concept is dat bovendien zelfs bij ons nog fonkelnieuw is.
Je legt jouw Westerse waarden op aan bewoners van een Islamitisch land. Je zou je moeten afvragen wat gelijke rechten voor mannen en vrouwen het Westen eigenlijk heeft gebracht. Ik zie mooie dingen, maar ook een cultuur waarin vrouwen geen kinderen meer krijgen, of steeds minder en steeds later en waarin kinderen nauwelijks meer door hun eigen ouders en familie worden opgevoed. In ontwikkelingslanden is de familie het fundament waarop het hele bestaan is gebouwd. Waarom zou dat zijn, denk je?…
Over een paar honderd jaar zullen we pas weten wat ‘gender equality’ met onze samenleving heeft gedaan. Misschien realiseren sociologen en historici dan wel dat gelijke rechten voor mannen en vrouwen onze hele samenleving ontwricht heeft en één van de eerste mijlpalen is geweest in de teloorgang van onze Westerse welvaartscultuur.
Ook geen ramp trouwens want die was om veel andere redenen toch al niet te handhaven. En zo sluit ik me weer aan bij Henk die eigenlijk lijkt te zeggen: “ontwikkel de ontwikkelingslanden niet, maar leer van de bewoners van zulke landen door te kijken hoe zij overleven met minimale middelen.” Probeer die overlevingsstrategie over te nemen en de afhankelijkheid van technologie en luxe af te schudden.
Probeer uit te vinden wat mensen in ‘armoede’ gelukkig maakt en leer je lessen daaruit. Ik persoonlijk denk dat we tot de slotsom zullen komen dat kleinschalige, lokale productie en traditionele families hier in Nederland weer terug zullen komen wanneer het Westen zich geconfronteerd ziet met de gevolgen van peak-oil.
Ik denk persoonlijk ook dat we dan met grote verwondering en opperste verbazing terugkijken in de geschiedenis naar mensen uit het ‘consumptietijdperk’ die vol overtuiging hun volstrekt achterhaalde wereldbeeld en levenswijze probeerden te verspreiden naar verre landen die niet in onze apocalyptische waanzin zijn meegehold.
Misschien aardig om je dus eens te concentreren op wat jij in Bangladesh van de mensen om je heen kunt leren i.p.v. hen proberen te ‘helpen’?… Op die manier kan jouw verblijf daar nog heel wat gezonde ontwikkeling voortbrengen. Daar ben ik van overtuigd… Maar bij wie?…