21 april 2010, Mandamarieke Schuurer

‘Dig for Victory’, opnieuw een trend?

De oorlogsjaren terug?...

-gastblogger-

Het is u misschien al opgevallen; ‘de eetbare tuin’ is een ware trend. De tuinspecial van het blad Margriet, maar ook de ‘echte’ tuinbladen vertellen ons dit jaar allemaal, dat je van zelfs het kleinste balkon en van iedere patio of achtertuin een eetbare tuin kan maken.

Groeizakken met tomaten, potten met aardbeien, sla tussen de zomerbloeiers, iedereen kan deze zomer eten uit zijn buitenruimte. De Volkskrant verkoopt in haar webshop een ‘Volkskrant biologische moestuinselectie’, een aantal verschillende pakketten bestaande uit een boek en een zadenpakket voor kruiden of groenten. Er staat een recensie bij van iemand die met succes tomaten en komkommers in een speciekuip met compost op het balkon heeft geteeld.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=H_Gs7Vik75k[/youtube]

De BBC is begin april een tv-programma gestart onder de naam ‘ the edible garden’ (de eetbare tuin’). In deze serie, die op de woensdag om 21.00 uur wordt uitgezonden op BBC 2, zien we hoe Alys Fowler (bekend van o.a.Gardeners World), op diverse plekken de sierplanten uit haar achtertuintje trekt en deze vervangt door groenten, met als doel dit jaar zoveel mogelijk uit haar achtertuin te kunnen eten. Nuttig en mooi combineren in de tuin, is haar credo. In Engeland is het een trend om weer zoveel mogelijk zelfvoorzienend te worden. Steeds meer mensen willen de stad verruilen voor een huis op het platteland, op een groot perceel met ruimte voor bijvoorbeeld kippen, varkentjes en een groentetuin. En zo’n huis is natuurlijk niet compleet zonder een houtbrandertje.

Groenvoer was een serieuze zaak

Hoe kunnen we deze ontwikkeling verklaren? Is het de behoefte om terug te keren naar de basis, als reactie op de jaren voor de kredietcrisis, toen zoveel mogelijk (materiële) rijkdom vergaren de trend was? Is het de dreiging van wereldwijd stijgende voedselprijzen en olietekorten? Of het besef, dat we niet door kunnen gaan met het belasten van het milieu door voedsel in te vliegen van over de hele wereld, in plaats van eten wat het seizoen in eigen land biedt? Is het de behoefte om ons een beetje meer één te voelen met de natuur, of om in de buitenlucht aan beweging te doen? Het zal wel een beetje van alles zijn. In elk geval vond het Britse ‘Imperial War Museum’ het de juiste tijd om ons te laten zien hoe het er in de oorlog aan toe ging, in de hoop dat we daar wat van kunnen leren voor de toekomst.

Minsterie van voedsel

Idee?...

Dit jaar is in het museum een tentoonstelling te zien over een opmerkelijke campagne. In 1939, toen de oorlog uitbrak in Groot Brittannië, stelde de overheid een ‘Ministerie van Voedsel in’. Een maand na het uitbreken van de oorlog starte het nieuwe ministerie een propagandacampagne met de slogan “Dig for victory” (spitten voor de overwinning). Het Britse thuisfront werd aangemoedigd de privétuin om te vormen tot een moestuin. Het idee erachter was, dat families zo voldoende te eten zouden hebben tijdens de oorlog. Groenteconserven uit blik gingen op de bon. Landbouwgrond van boeren was nodig voor gewassen als graan, aardappels en mais voor het vee. Ook had de overheid ruimte op koopvaardijschepen nodig voor het vervoeren van oorlogsmateriaal in plaats van voedsel. Daarnaast dacht men, dat de burgers zich beter zouden voelen als ze het gevoel kregen wezenlijk iets bij te kunnen dragen en daarvoor ook nog beloond zouden worden door de opbrengst van hun inspanningen.

Een paar maanden na het starten van de campagne werden overal in het Verenigd Koningkrijk bloembedden in tuinen en parken omgespit, om plaats te maken voor groentebedden. In 1943 leverden al die tuinen tonnen aan groente, fruit en aardappels op. Mensen gingen, soms met een hele buurt, kippen en varkens houden. Het ministerie van landbouw bleef het ‘Growing your own’ (zelf eetbare gewassen verbouwen) propaganderen met vele prachtige posters, informatiefilmpjes, voorbeelden van teeltschema’s, nieuwsbrieven maar ook door liedjes te introduceren die de moed erin moesten houden:

“Dig! Dig! Dig! And your muscles will grow big
Keep on pushing the spade
Don’t mind the worms
Just ignore their squirms
And when your back aches laugh with glee
And keep on diggin’
Till we give our foes a wiggin’
Dig! Dig! Dig! to Victory”

Wortels en aardappels in overvloed

Dr.Carrot

Wortels waren er in de tuintjes overvloed (want makkelijk te verbouwen). Ze werden dan ook veel gebruikt in de keuken, ook ter vervanging van de schaarsere gewassen. Daarom werd het veelzijdig gebruik van ‘gezonde wortels’ gepromoot door het ministerie. Recepten werden verspreid voor wortelcurry, worteljam en drankjea als wortellimonade. Karakters als ‘dokter wortel’ werden geïntroduceerd om de boodschap over te brengen.

Een ander karaktertje, ‘Potato Pete’ moest het volk aanzetten meer aardappels te eten. Aardappels werden gepromoot als leverancier van proteinen en energie. Potato Pete had zijn eigen liedje, ingezongen door een van de actrices van Coronation Street, Betty Driver. Dit nummer was een groot succes en hielp enorm om de boodschap van het ministerie over het voetlicht te krijgen:

Potato Pete

Here’s the man who ploughs the fields.
Here’s the girl who lifts up the yield.
Here’s the man who deals with the clamp, so that millions of jaws can chew and champ.
That’s the story and here’s the star,
Potato Pete
eat up, ta ta!

Potato Pete werd gebruikt voor een kookboek dat huisvrouwen moest leren op welke manieren ze aardappels kon gebruiken in een maaltijd. Een van de suggesties was, om ze te schrappen in plaats van schillen,
om onnodige verspilling te voorkomen.

De campagne bleek een enorm succes, het resultaat overtrof alle verwachtingen. In 1945 hadden 1.4 miljoen Britten een eigen moestuin. Soortgelijke ‘Victory gardens’ zijn ook aangelegd in Duitsland, Amerika en Canada.Toen het eind van de oorlog in in zicht kwam, was het dringende advies van de overheid om nu toch vooral niet te gaan “uitrusten boven de schop”. De oorlog was immers nog niet gewonnen en als het einde daar zou zijn, zou de voedselsituatie mogelijk alleen maar moeilijker worden. Er moesten miljoenen uitgehongerde Europeanen gevoed worden. Het zou nu pas echt beginnen, dus ‘dig on for victory!’ (doorspitten voor de overwinning).

Positieve neveneffecten

Doe-het-zelf!...

Een onvoorzien maar positief bijeffect van de campagne was, dat er in Engeland minder obesitas en minder hart- en vaatziekten voorkwamen tijdens de oorlog door de extra beweging die de mensen kregen door het tuinieren en een gevarieerder dieet met meer groente.
Dit effect was ook te zien in Cuba in de jaren negentig, toen daar eenzelfde campagne van start ging vanwege de oliecrisis en handelsbokkades. Voedsel kon niet meer over grote afstanden worden ingevlogen en landbouwmachines die veel brandstof gebruiken, konden niet worden ingezet. Ook daar ging de bevolking op kleine schaal en op organische wijze groenten verbouwen.En weer bleek daar ook de volksgezondheid van te profiteren.
De wereld staat op dit moment voor grote uitdagingen. Het lokaal (in eigen tuin of op volkstuinencomplexen) voedsel gaan verbouwen zou opnieuw voor een aantal van die problemen een deel van de oplossing kunnen zijn. In de UK zijn ze er al weer mee begonnen; op www.digforvictory.com is te lezen over een initiatief dat erop neer komt dat mensen die iets verbouwen, er teveel van hebben en dat willen verkopen op de website kunnen opzoeken op welke boerenmarkt in hun buurt ze dat kunnen verkopen aan mensen zonder eigen groentetuin.

Weer actueel...

Meer weten?…

Voor wie de posters en boeken van de ‘dig for victory-campagne wil bekijken of bestellen: Imperial War Museum.
De tentoonstelling in het Imperial War Museum (UK) is nog te zien tot 3 januari 2011. Het campagnefilmpje uit 1942 is hierboven te bekijken.

Manda-Marieke Schuurer-van Zelm