wereldburgers.tv

10 maart 2010, Paul van der Sneppen (redactie)

‘Gerda’ geïnspireerd door Bert

-opinie-

De ophef over het éénmalige journalistieke uitstapje van landbouwminister Gerda Verburg met haar glossy ‘Gerda’ is niet goed te plaatsen. Het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking grossiert namelijk, ongehinderd door enige publieke verontwaardiging, sinds jaar en dag in zogenaamde ‘draagvlakjournalistiek’.

De collega’s van Ontwikkelingssamenwerking zouden een voorbeeld moeten nemen aan Verburg’s departement. Hun magazine ‘Gerda’ is met 50 cent namelijk een koopje en probeert zich bovendien niet te verkopen als onafhankelijk journalistiek product.

Waar het om overheidspropaganda gaat, wordt in de Tweede Kamer, maar ook in de vaderlandse media duidelijk met twee maten gemeten. De  glossy ‘Gerda’ van het ministerie van Landbouw (LNV) is namelijk ongetwijfeld geïnspireerd door een breed scala aan journalistieke publicaties van het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking.

Daar wordt bijvoorbeeld al 40 jaar het tijdschrift Internationale Samenwerking (IS) uitgegeven. IS is tegenwoordig een publieksglossy met een oplage van 125.000 exemplaren. Het magazine wordt de abonnees tien maal per jaar gratis toegezonden. Kosten: 1,5 miljoen euro per jaar. Een snel rekensommetje leert dat IS 83 cent per stuk kost, jaar in, jaar uit. Verburg mag zichzelf dus met recht een zuinige, nee, gierige schatbewaarder noemen als ze voorrekent dat ‘haar’ eenmalige glossy ‘slechts’ 50 cent kost.

Maar wie het magazine IS een kostbaar stukje ‘draagvlakcommunicatie’ vindt, trekt ook een zuinig mondje bij de uitgaven van de onlangs afgetreden PvdA-minister Bert Koenders. Die maakte het namelijk ook bont. Onder zijn heerschappij over het departement Ontwikkelingssamenwerking werd, samen met de NCRV, de website Mambapoint.tv in het leven geroepen. Mambapoint verstookte in het boekjaar 2007-2008 een slordige 450.000 euro uit de pot van Koenders’ draagvlakorganisatie NCDO. De website claimde in 2008 gemiddeld 18.000 bezoekers over de vloer gehad te hebben. Ook hier leert een simpel rekensommetje dat de schatkist ruim 48 eurocent per bezoeker heeft bijgedragen aan dit stukje ‘overheidscommunicatie’. Tel daarbij de bijdrage die de NCRV uit de omroeppot zegt te hebben bijgedragen aan het webproject en de teller komt op 96 cent per bezoeker.

Dat de Nederlandse overheid investeert in journalistiek is natuurlijk lovenswaardig. Immers onze journaille dient een belangrijke maatschappelijke taak als waakhond van onze democratie. Hoewel? Daar vallen kritische noten bij te plaatsen, zeker als het om ‘draagvlakjournalistiek’ gaat. Het behoeft geen betoog dat wanneer redacties weten dat hun dagelijkse brood wordt betaald uit ‘draagvlakbudget’ van Ontwikkelingssamenwerking, ze niet erg genegen zullen zijn hun broodheer in de hand te bijten. Het ligt daarom voor de hand dat journalisten die zich inlaten met een ‘draagvlaktaak’ zichzelf de nodige zelfcensuur opleggen. Het is überhaupt al wat curieus om je als ‘onafhankelijk’ journalist met een ‘draagvlakopdracht’ in te laten. Dat strookt per definitie niet met een journalistieke missie als ‘waakhond van de democratie’ of ‘luis in de pels’.

Het onderwerp van de gesubsidieerde ‘overheidscommunicatie’ ligt erg gevoelig. Zeker wanneer het om ontwikkelingssamenwerking gaat, blijkt vaak sprake van een ‘heilig huisje’. De SP-ers Irrgang en Van Dijk durfden het onderwerp vorig jaar niettemin voorzichtig aan te roeren. Ze stelden vragen aan Koenders over Mambapoint.tv van de NCRV. Had het kabinet niet besloten tot een verbod op co-producties tussen overheid en de publieke omroep? Was dat niet omdat het Commissariaat van de Media had geconstateerd dat de onafhankelijkheid van de omroepen door die co-producties in het geding kwam? Koenders had een simpele verklaring voor het feit dat hij dat verbod aan zijn laars kon lappen: “Het gaat hier niet om een televisieprogramma, maar om een website.” Daar was de kous, wat de minister betrof, mee af en de SP-ers -anders toch niet echt op hun mondje gevallen- bliezen daarop ijlings de aftocht.

Dat er niettemin alle reden is voor kritische beschouwingen op het draagvlakbeleid van het ministerie Ontwikkelingssamenwerking blijkt onder meer uit een onderzoek van bestuurskundige Simon Verduijn van de Universiteit van Utrecht. Verduijn veegt de vloer aan met het door hem onderzochte beleid. Draagvlakactiviteiten zijn volgens definities uit de bestuurskunde bedoeld om de burger of achterban te betrekken bij het maken van beleid. Zo wordt draagvlak gecreëerd. De onderzoeker moet echter vaststellen dat het ministerie en de ontwikkelingsorganisaties, die ook gebruik maken van het draagvlakbudget, precies het omgekeerde doen: “De sector betrekt de achterban nauwelijks bij beleid, maar probeert daarentegen wel bij mensen kennis, houding en gedrag te beïnvloeden.” Platte staatspropaganda dus, bedoeld om de burger onvoorwaardelijk achter het overheidsbeleid te krijgen en diep in de buidel te laten tasten wanneer de collectebus langskomt. Denk ook even terug aan de nationale ‘geeforgie’ voor Haiti. Het zal ook niet verbazen dat geen enkele gesubsidieerde draagvlakjournalist over het kritische rapport van Verduijn heeft gepubliceerd.

Koenders moest op de SP-kamervragen wel erkennen dat de overheid als afzender herkenbaar moet zijn wanneer ze journalistieke projecten financiert. Dat is echter nauwelijks het geval bij de draagvlakproducten die het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking in de markt zet. Die doen er juist alles aan om zich te ‘vermommen’ als onafhankelijke journalistieke media.

Wat Gerda Verburg wordt verweten, is dat ze een ‘ego-glossy’ heeft gemaakt ter meerdere eer en glorie van zichzelf als bewindsvrouw. Onterecht. Door haar naam en gezicht aan de éénmalige uitgave van ‘Gerda’ te lenen, doet ze juist wat we als nieuwsconsumenten van haar mogen verwachten. Ze laat er geen enkele twijfel over bestaan dat ‘Gerda’ géén onafhankelijk journalistiek product is, maar een aardig verpakt stukje ‘overheidscommunicatie’. Klare taal. Daar kunnen de collega’s op Ontwikkelingssamenwerking een puntje aan zuigen.

Zie ook:

Ministerie van LNV: ‘Gerda_Magazine‘

Wereldburgers.TV: ‘Ministerie investeert doelloos miljoenen’.

Universiteit van Utrecht / S. Verduijn: ‘Onderzoek draagvlak OS-beleid‘

Elsevier: ‘Ministerie stopt belastinggeld in glossy Gerda Verburg‘

Commissariaat voor de Media: ‘Mede mogelijk gemaakt door de overheid‘